Benidorm is wereldwijd hét symbool van het massatoerisme. In Europa zijn er nauwelijks steden met meer wolkenkrabbers. Elk jaar telt de badplaats aan de Costa Blanca meer dan tien miljoen hotelovernachtingen, dankzij zijn microklimaat, zijn strand, zijn indrukwekkende en betaalbare horeca-infrastructuur en vooral zijn uitstekende marketing. Steeds meer toeristen blijven hangen aan de Costa Blanca, vooral Britten, Belgen en Nederlanders, een echte volksverhuizing die spanningen veroorzaakt en de gezondheidszorg in de problemen brengt. Het lijkt nog maar een begin. De volgende vijftien jaar worden opnieuw honderdduizenden vakantiewoningen gebouwd en tientallen golfterreinen aangelegd. De betonkoorts gaat over lijken, buitenlanders worden onteigend. De corruptie tiert welig. Het Europees Parlement maar ook de toeristische sector zelf waarschuwen dat het zo niet verder kan. Ook de waterbevoorrading komt in het gedrang. Door de opmars van internet en vliegtuigmaatschappijen als Ryanair ziet de Costa Blanca zijn inkomsten per toerist niet meer stijgen.

Horrorverhalen

 ZON

1. A place called Vertigo

2. De sprong naar de zon

3. Operatie Lapland

4. Makelaar in zon

5. Appelmoes

6. Nieuwe Turken

7. Kwaad

BETON

8. Ruimer, groter, beter

9. De piramide

10. Odysseus

11. Het complot

12. Dorst

13. Kontjes

Horrorverhalen

Geen vakantieoord ter wereld kent fellere haters en trouwere volgelingen. Wie politiek correct is, kijkt neer op Benidorm en het massatoerisme. Daardoor bestaat vandaag nauwelijks betrouwbare informatie over de vlucht die het toerisme in Benidorm en de rest van de Costa Blanca genomen heeft en over de prominente rol die Belgen en Nederlanders daar nog steeds in spelen.

“De meeste anti’s zijn er nooit geweest, maar allemaal weten ze zeker dat de plaats niet deugt. Benidorm lokt emoties uit die alleen mythes kunnen uitlokken.”

 

“‘Veel van de horrorverhalen zijn waar,’ schrijft Lonely Planet, de gids voor de politiek correcte reiziger. (...) Zou Stephen King hier ook in zwembroek rondlopen?”

 

“Dat veel mensen van dezelfde vakantieomgeving houden maakt hen niet minder individueel, net zomin als een avonturentoerist die naar een afgelegen eiland in de Stille Zuidzee reist een uniek individu wordt.” (toerisme-expert Jim Butcher)

INHOUD

DEEL 1 - ZON

1. A place called Vertigo

Benidorm wordt wel eens het Manhattan van de Middellandse Zee genoemd. In recordtempo heeft het 345 wolkenkrabbers gebouwd: in Europa hebben alleen Londen en Milaan meer torens. Geen hotel in Europa telt zoveel verdiepingen als het 186 meter hoge Gran Bali (52 verdiepingen).

“Benidorm ging als een dorp slapen en werd als een stad wakker.”

 

“Om iedereen te slapen te leggen, heeft [Benidorm] de lucht verkaveld.”

INHOUD

2. De sprong naar de zon

Al in de tweede helft van de negentiende eeuw kwam de Madrileense bourgeoisie naar Alicante en omgeving om zeebaden te nemen op doktersadvies. Benidorm was toen niet meer dan een dorp van vissers en boeren. In de jaren 1950 tekende de vooruitziende burgemeester Pedro Zaragoza de straten en lanen waar vandaag de wolkenkrabbers staan. Met de opening van de luchthaven van Alicante in 1967 kwam de grote boom. Na Frankrijk ontvangt Spanje nu het grootste aantal toeristen ter wereld, Benidorm is het vlaggenschip van die armada. Doordat de badplaats ook in de winter massaal toeristen lokt, telt Benidorm meer dan tien miljoen hotelovernachtingen per jaar, alleen Madrid kan dat evenaren. Steeds meer toeristen blijven hangen: ze overwinteren of blijven het hele jaar. De Costa Blanca telt nu al 320.000 ingeschreven buitenlanders – het werkelijke aantal ligt nog veel hoger – en die vormen bijna twintig procent van de plaatselijke bevolking. Alle grote badplaatsen zitten ondertussen ver boven die twintig procent. Een echte volksverhuizing.

“[Burgemeester Zaragoza] stelde een architect aan die de uitbreiding van de badplaats tot in de kleinste details op papier moest zetten en daarmee werd Benidorm de eerste Spaanse gemeente die een aanlegplan voor zijn hele grondgebied kon voorleggen.”

 

“Alleen al in 2004 schreven er zich bijna 30.000 [buitenlanders] in de gemeenteregisters van de Costa Blanca in. In Rojales heeft zeventig procent van de 17.000 inwoners de buitenlandse nationaliteit. Geen regio in Spanje ziet zijn bevolking zo hard toenemen als de Costa Blanca.”

INHOUD

3. Operatie Lapland

Wat is het geheim van de Costa Blanca? Hoe heeft Benidorm zijn publiek zo hondstrouw gekregen dat de meeste toeristen meerdere malen per jaar terugkeren, en dat hun kinderen en kleinkinderen die traditie voortzetten? De belangrijkste troeven zijn het uitzonderlijke microklimaat, het stadsstrand (heraangelegd door de Barcelonese toparchitect Oriol Bohigas), de korte afstand tot Noord-Europa, de indrukwekkende horeca-infrastructuur (38.000 hotelbedden en 200.000 bedden in appartementen, weinig Europese hoofdsteden hebben zo’n toeristisch aanbod; 1600 cafés en restaurants; bijna tweeduizend winkels), het imago van uitgaansstad (wat getaand, maar zeker bij de homogemeenschap blijft Benidorm bijzonder populair) en de betaalbare prijzen (door het chartertoerisme). Maar zijn grootste troef is zijn uitstekende marketing: in 1965 bracht burgemeester Zaragoza zelfs een familie uit Lapland naar Benidorm, gesneden koek voor de internationale pers.

“[Benidorm] heeft gewoon alles. Echte gay hotels, waar mannen automatisch een tweepersoonsbed krijgen als ze boeken, en gay guesthouses.” (Pieter Jan Wynant van holebi-website QTiD.com)

 

“Met zijn oude Mercedes reed [burgemeester Zaragoza] naar een beurs in Keulen en op de terugweg stopte hij bij elk belangrijk kruispunt om er een wegwijzer te plaatsen: ‘Benidorm ... kilometer’.”

INHOUD

4. Makelaar in zon

Een interview met Oostendenaar Gerard Brackx, een van de eerste buitenlanders die het geheim van Benidorm doorhadden, een geheim dat hem groot zou maken. In 1964 stuurde Brackx zijn eerste bussen vol Belgen de Pyreneeën over, vijf jaar later bouwde hij een eigen hotel in Benidorm. In 1971 richtte hij Jetair op, dat de grootste Belgische reisorganisator zou worden en in 2001 door het Duitse TUI overgenomen werd.

“We deden er drie dagen over. Je kunt je dat vandaag niet meer voorstellen maar dat was van half acht ’s morgens tot acht uur ’s avonds in de bus, drie dagen aan een stuk dokkeren. Onderweg stopten we in hotels.” (Gerard Brackx over de eerste busreizen)

 

“Je hebt mensen die de stilte zoeken, maar dat is maar tien procent, maximaal, en de stilte mag nog niet te lang duren, want dan hebben ze opnieuw andere mensen nodig.” (Gerard Brackx over de drukte van Benidorm)

INHOUD

5. Appelmoes

De Belgen en Nederlanders waren bij de eersten om de costa’s te veroveren en nog steeds brengen ze er massaal hun vakantie door. Steeds meer toeristen worden overwinteraars en blijven er zelfs permanent wonen. Aan de Costa Blanca zijn de Nederlandse inwoners (officieel) al met 11.500, de Belgische met 8500. De eerste jaren kwamen veel Belgen en Nederlanders aan deze kust wonen omdat ze iets op hun kerfstok hadden, anderen uit heimwee naar Belgisch-Congo of Nederlands-Indië. In het zog van het leger Lage Landers is een indrukwekkende batterij Nederlandstalige winkels en diensten aan de Costa Blanca neergestreken, meer dan tweehonderd adressen, van slagers tot artsen. Daarnaast zijn er meer dan vijftig Nederlandstalige verenigingen.

“Je leeft hier wat makkelijker, meer ongedwongen, niet zo geregeld.” (kroegbaas Bart van Benthem)

 

 “In het begin hebben we heel zwaar afgezien. Heimwee.” (horeca-leverancier Juan Messiaen)

INHOUD

6. Nieuwe Turken

Geen land in Europa wordt zo snel overspoeld door buitenlanders als Spanje, en dat kan niet zonder gevolgen blijven. De meeste overwinteraars uit Noord-Europa spreken onvoldoende Spaans en hebben amper contact met Spanjaarden. De Costa Blanca telt 724 verenigingen van EU-inwoners. Gettovorming dreigt, vooral bij de Engelsen. De spanningen nemen toe.

“Misschien begrijpen ze je wel, maar velen doen alsof ze je niet begrijpen. Een wat arrogante houding.” (Pepa Gisbert, een Spaanse lerares in een openbare school over haar Engelse leerlingen)

 

“In de ogen van Spanjaarden zijn wij gewoon Turken.” (Dirk van Tongeren, productieverantwoordelijke van een Nederlandse toneelvereniging)

INHOUD

7. Kwaad

De Spaanse publieke gezondheidszorg is de achillespees van de Noord-Europese volksverhuizing naar de Costa Blanca. De kwaliteit is meer dan behoorlijk, maar de capaciteit en organisatie laten te wensen over. De meeste Belgische overwinteraars weigeren zich daarom in Spanje te domiciliëren, ook al zijn ze dat verplicht. Zo kunnen ze naar Nederlandstalige privé-artsen blijven gaan, alsof ze gewone toeristen zijn. De meeste Nederlanders hadden al een particuliere ziekteverzekering maar sinds begin 2006 verplicht de Nederlandse regering hen ook voor de publieke gezondheidszorg te betalen, en daar zijn ze razend om.

“Als er morgen iets gebeurt, kan ik meteen naar een privéziekenhuis in Benidorm en dat wordt in België terugbetaald door de sociale zekerheid.” (anonieme Belgische overwinteraar die zich niet in Spanje wil domiciliëren)

 

“Het is toch te gek voor woorden dat ze mij moeten zeggen welke dokter ik moet nemen in Spanje en dat ik een veelvoud moet betalen van wat het kost.” (Cees van der Wiel, voorzitter Vereniging Nederlandse Gepensioneerden Spanje)

INHOUD

DEEL 2 - BETON

8. Ruimer, groter, beter

Spanje heeft nu voldoende vakantiewoningen om twaalf miljoen mensen tegelijk te slapen te leggen (tegenover 1,6 miljoen klassieke toeristenbedden, hoofdzakelijk in hotels). Vooral aan de Costa Blanca is het de voorbije vijftien jaar hard gegaan. De volgende vijftien jaar worden opnieuw honderdduizenden vakantiewoningen gebouwd en tientallen golfterreinen aangelegd langs de hele Spaanse kust, met het zwaartepunt aan de oost- en zuidoostkust, onder meer de Costa Blanca.

“Op satellietfoto’s zie je de oprukkende bebouwing goed. De rode stippels vormen stilaan een ononderbroken rode lijn aan de Costa Blanca.”

 

“Rojales, net achter Torrevieja, was tien jaar geleden weinig meer dan een groot boerendorp. Sindsdien hebben ze er een volledig nieuwe toeristische stad gebouwd, Ciudad Quesada, een eindeloze opeenvolging van verkavelingen, twaalfduizend huizen ondertussen, die de helft van het gemeentelijke grondgebied inpalmen.”

INHOUD

9. De piramide

Terra Mítica, het pretpark van Benidorm dat deels met belastinggeld betaald is, stapelt de schulden op maar de grondeigenaars errond doen gouden zaken. Politici en projectontwikkelaars verstaan elkaar bijzonder goed aan de Costa Blanca. Ook Julio Iglesias, die zijn carrière begon in Benidorm, investeert nu massaal in omstreden bouwprojecten. Wekelijks brengen de Spaanse kranten sappige details over belangenvermenging en corruptie, en als het niet over Marbella gaat, dan speelt het zich wel af aan de Costa Blanca.

“Had Benidorm niet bestaan, dan hadden de Amerikanen het uitgevonden.”

 

“De oppositie had al ontdekt dat [burgemeester] Medina [van Orihuela] met een Audi 8 en een Rolls Royce reed die eigendom waren van twee lokale bouwpromotoren en dat een van die promotoren bovendien zo vriendelijk geweest was Medina een huis cadeau te doen.”

INHOUD

10. Odysseus

De betonkoorts aan de Costa Blanca gaat over lijken. Jarenlang konden projectontwikkelaars mensen onteigenen, dankzij een perverse stedenbouwwet in de Valenciaanse regio. Duizenden slachtoffers maakte die wet. Buitenlandse overwinteraars vonden bij hun terugkeer aan de Costa Blanca hun huis niet meer terug.

“Mijn eerste reactie was: dit kan niet. Dit kan misschien in Afrika, maar niet in Spanje, niet in de Europese Unie.” (slachtoffer Lieve De Clippel)

 

“De hele regio wordt ingenomen door een Darwiniaans experiment waarin alleen de sterksten en rijksten kunnen overleven. In zeer korte tijd zijn aanzienlijke fortuinen gemaakt, vooral door wie goede connecties had.” (rapport van de onderzoeksmissie van het Europees Parlement)

INHOUD

11. Het complot

Hoever reikt de draagkracht nog van de costa’s? Een op vijf toeristische bedden staat in bestemmingen die even dichtbebouwd zijn als Madrid, de Costa Blanca heeft de meeste van die dichtbebouwde kustplaatsen. Door de betonkoorts zien dorpen hun bevolking ineens verdrievoudigen, hebben inbrekersbendes hun doelwit maar uit te kiezen, en komen  natuurgebieden in de verdrukking.

“Veertien Spaanse kustplaatsen kunnen al 19.000 toeristen per vierkante kilometer logeren, 31 andere naderen 15.000 toeristen per vierkante kilometer, liet Exceltur uitrekenen.”

 

“Vanuit milieuperspectief is een herhaling van de groei van 1991-2003 de komende twaalf jaar niet houdbaar.” (rapport van Exceltur, koepelorganisatie van de grootste Spaanse toeristische bedrijven)

INHOUD

12. Dorst

Spanje heeft grote problemen met zijn drinkwaterbevoorrading, vooral in toeristische zones als de Costa Blanca. Sinds de herfst van 2004 heeft het er nauwelijks geregend. Toch blijft men daar bouwen alsof er niets aan de hand is. De regering hoopt de nood te lenigen met ontziltingsinstallaties.

“Geen land ter wereld heeft zoveel stuwmeren per miljoen inwoners en toch volstaat al die infrastructuur niet omdat de vraag astronomisch geworden is door de landbouw.” (Julio Barea, Greenpeace-Spanje)

 

“(...) voor het centrum en het zuiden van de provincie Alicante schatten we dat het grondwater over 20, 25 jaar helemaal op zal zijn.” (waterexpert Antonio Estevan)

INHOUD

13. Kontjes

De toeristische sector is bezorgd: het aantal toeristen blijft stijgen in Spanje maar de inkomsten per toerist niet. Door de opmars van internet en vliegtuigmaatschappijen als Ryanair is de toerist veel zelfstandiger geworden. Hij trekt zich nu terug in een gehuurde of gekochte vakantiewoning, en daar heeft de plaatselijke economie weinig aan. Het fenomeen doet zich vooral aan de Costa Blanca voor. Door de betonkoorts dreigt bovendien een overaanbod. En sinds de invoering van de euro is Spanje niet meer zo goedkoop, waardoor buitenlandse bestemmingen zoals Turkije een steeds grotere bedreiging vormen. Alsof er nog niet genoeg donkere wolken dreigden, is Benidorm wat uit de mode geraakt. Hier en daar wordt bijgestuurd, maar het grote probleem is het gebrek aan een algemene visie.

“Een uitstervende soort is het nog niet, maar de chartertoerist die de costa’s groot gemaakt heeft, is een minderheid geworden.”

 

“Een vriend van mij wil een soort camping beginnen voor motorrijders. Hij wil dat in Alfaz del Pi doen, hier vlakbij, om het toch maar niet in Benidorm te moeten doen. Want er zou geen enkele motorrijder naar Benidorm komen. Zo’n slechte naam heeft Benidorm.” (vastgoedagent Manuel Cabezuelos)

 

“Als je in de heuvels van La Marina en in de vlakte van Torrevieja de bulldozers ziet oprukken, dan ontkom je moeilijk aan de indruk dat het toerisme, dat de vissers en boeren rijkdom gebracht heeft, door de projectontwikkelaars overgenomen is. De Costa Blanca verkoopt er geen sol y playa meer maar stenen, de klanten zijn geen toeristen meer maar huiseigenaars.”

INHOUD